Άρθρο – Ξεφοντάροντας το θέμα μας

Άρθρο – Ξεφοντάροντας το θέμα μας

Ουσιαστικά, υπάχουν τρεις διαφορετικές προτάσεις – προσεγγίσεις, που γενικά οδηγούν σε καλύτερα αποτελέσματα, βάζοντας και το στοιχείο της αισθητικής στην μακροφωτογραφία φυτών – λουλουδιών και όχι μόνον.

Ο πρώτος τρόπος είναι με χρήση φυσικού φωτισμού ο οποίος δουλεύει φωτίζοντας επιλεκτικά το σημείο που μας ενδιαφέρει αφήνοντας τον περίγυρο στο σκοτάδι έτσι ώστε το θέμα μας βρίσκεται μπροστά σε ένα “ουδέτερο” φόντο και τονίζονται τόσο η λεπτομέρειά του όσο και τα ίδια του τα χρώματα. Παραλλαγές που μπορεί να μας δώσουν πολύ ενδιαφέρουσες φωτογραφίες είναι ο πλάγιος και ο οπίσθιος φωτισμός, ειδικά δε σε περίπτωση λεπτών δομών μπορούμε να έχουμε και αυτό που γενικά αναφέρεται σαν «διαφάνεια».

Ο δεύτερος τρόπος είναι με την χρήση κλειστού διαφράγματος και φλας, με το ίδιο πάνω – κάτω αποτέλεσμα αλλά με τα ενδεχόμενα μειονεκτήματα της χρήσης φλας (έντονες σκιές, αντανακλάσεις σε γυαλιστερές επιφάνειες) καθώς και κάποια πλεονεκτήματα που είναι η συνήθως μεγαλύτερη φαινόμενη οξύτητα.

Ενδιάμεσα μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει και συνδυασμό των δύο μεθόδων όπου το φλας παίζει τον ρόλο του “γεμίσματος” (fill in) και όσο πιό ανεπαίσθητη η παρουσία του τόσο καλύτερο το αποτέλεσμα. Σε αυτή την περίπτωση πολλές φορές χρειάζονται αρκετές λήψεις μιά που κάθε σκηνή έχει τις δικές της τιμές φωτός και η προσπάθεια εξισορρόπησης μπορεί να αποδειχθεί αρκετά πιό πολύπλοκη από ό,τι ίσως φανεί με μία πρώτη ματιά.

Εναλλακτικά, αν τίποτα από αυτά δεν μπορεί να δουλέψει λόγω της θέσης του θέματός μας, μπορούμε να πάμε πιό κοντά στο θέμα μας, περνώντας σε μεγεθύνσεις επιπέδου καθαρού μάκρο (1:2 και πάνω) ψάχνοντας για κέντρα συμμετρίας ή, αν αυτό δεν γίνεται, να ξεφοντάρουμε το θέμα μας με την χρήση του ελάχιστου βάθους πεδίου. Σε αυτή την τελευταία προσέγγιση βασιζόμαστε είτε στο σχήμα είτε στο χρώμα του κυρίως θέματός μας ώστε να “ξεφύγει” από το φόντο.

Είναι αυτονόητο πιστεύω ότι σε όλες τις περιπτώσεις, το πού θα στηθεί η κάμερά μας είναι κεφαλαιώδους σημασίας και καθοριστικό ως προς το ποιά από τις προσεγγίσεις θα επιλεγεί ως η προσφορώτερη. Επειδή λοιπόν μιά φωτογραφία ίσον χίλιες λέξεις, και το σημαντικό σε αυτές τις τεχνικές παρουσιάσεις είναι να δούμε ένα – δύο παραδείγματα για το πώς δουλεύουν τα πράγματα, είπαμε να κάνουμε αυτήν εδώ την σύντομη παρουσίαση. Οι φωτογραφίες που διαλέξαμε έχουν χρηστικότητα ως προς την ανάδειξη των διαφορετικών προσεγγίσεων και δεν διεκδικούν κατ’ ανάγκην φωτογραφικές δάφνες.

Στις φωτογραφίες που ακολουθούν, χρησιμοποιήθηκε η Nikon D3x με τον Tamron 180mm macro 1:1, με χειροκίνητες ρυθμίσεις. Το φλας που χρησιμοποιήθηκε, όπου αναφέρεται, είναι το Nissin 866. Το ISO είναι σε όλες 320, η ταχύτητα 1/250 (ταχύτητα συγχρονισμου φλας) και το διάφραγμα μεταξύ 8 και 13.

Χρησιμοποιώντας φυσικό φωτισμό

Εδώ, ανάλογα με το από πού πέφτει το φως παίρνουμε τελείως διαφορετικά, αλλά πάντοτε όμορφα, αποτελέσματα. Αν το φως έρχεται από εμπρός ή διαγώνια, τότε ψάχνουμε για κάτι σκούρο για να μπει σαν φόντο και υποφωτίζουμε ελαφρά το θέμα μας. Στην φωτογραφία που ακολουθεί, η μαργαρίτα “τοποθετήθηκε” μπροστά από την σκιά που ρίχνουν τα πεύκα πίσω της. Προσέξτε ότι παρ’ ότι και πίσω από την μαργαρίτα το δάσος δεν έχει μιά ενιαία φωτεινότητα, η διαφορά στα επίπεδα φωτός είναι τόσο μεγάλη που μας επιτρέπει να “συμπιέσουμε” τις μικροδιαφορές και να φέρουμε όλο το φόντο στο “μαύρο”. Τέτοιες φωτογραφίες παίρνονται συνήθως σε ξέφωτα και δεν χρειάζεται ο ήλιος να είναι σε κάποιο συγκεκριμένο ύψος στον ορίζοντα, χωρίς να ξεχνάμε ότι τα ζεστά χρώματα της ανατολής και της δύσης πάντοτε βοηθάνε αισθητικά.

 

_3GJ5960mp

 

Ο πλάγιος φωτισμός, δίνει ένα φόντο εξίσου φωτισμένο με το θέμα μας οπότε βασιζόμαστε στην εγγύτητα του θέματος προς τον φακό, το μικρό βάθος πεδίου αλλά και την σχετική ομοιομορφία του φόντου. Χρωματικά έντονες περιοχές ή περιοχές με υψηλά επίπεδα φωτεινότητας, καλόν είναι να αποφεύγονται. Πλεονέκτημα της προσέγγισης αυτής είναι ότι μας κάνουν και οι δύο πλευρές του θέματος για την φωτογράφηση οπότε αρκεί να βρούμε το κατάλληλο φόντο και να φωτογραφήσουμε το θέμα από την μεριά που μας βολεύει. Το φως που πέφτει στα ρόζ πέταλα, δημιουργεί αυτό που λέγεται “διαφάνεια”. Οι φωτογραφίες τέτοιου τύπου παίρνονται καλύτερα όταν ο ήλιος είναι κάπως χαμηλά στον ορίζοντα, συνεπώς μας δεσμεύουν λίγο χρονικά.

 

_3GJ5915mp

 

Ο οπίσθιος φωτισμός δίνει τα πιό ενδιαφέροντα αποτελέσματα και είναι ο φωτισμός με τον οποίο μπορεί κανείς να “παίξει” περισσότερο, υποφωτίζοντας για να πάρει το περίγραμμα ή με κανονική έκθεση για να έχει και λεπτομέρεια μπροστά. Ολες οι ενδιάμεσες τιμές δίνουν διαφορετικές εικόνες με την δική τους αισθητική η κάθε μία. Και εδώ ισχύουν τα ίδια με τον πλάγιο φωτισμό όσον αφορά το κατάλληλο φόντο αλλά οι δυνατότητες ελιγμών είναι πολύ πιό περιορισμένες μιά που η φωτογραφία μπορεί να τραβηχτεί μόνον προς την μία κατεύθυνση. Αυτονόητο ότι ο ήλιος πρέπει να είναι κάπως χαμηλά στον ορίζοντα.

 

_3GJ5937mp

 

Χρησιμοποιώντας fill in flash

Σε αυτή την προσέγγιση χρησιμοποιούμε και φλας για να γεμίσουμε τις σκιές, αλλά το φλας είναι συνήθως ρυθμισμένο με αντιστάθμιση ώστε να μην εξισορροπεί ακριβώς τον φυσικό φωτισμό. Μιά αρχική τιμή -1 EV είναι αρκετή αλλά να είστε έτοιμη να κατεβάσετε και άλλο την ισχύ αν δείτε ότι το φλας πάει να κυριαρχήσει σε σχέση με τον φυσικό φωτισμό. Στην φωτογραφία παρακάτω, έχουμε μιά σκηνή όπου τα ισχυρά φωτισμένα και ανοιχτόχρωμα λουλούδια γράφουν πάρα πολύ καλά απέναντι στο σκοτεινό φόντο (και πάλι, οι σκιές από τα πεύκα) αλλά τα πράσινα φύλλα και οι βλαστοί που είναι προς την μεριά μας και μάλιστα σε δεύτερο ή σε τρίτο επίπεδο δεν γράφουν το ίδιο καλά, με αποτέλεσμα αλλού να φαίνονται τα φύλλα και αλλού όχι. Με μία ρύθμιση του φλας στα -2 EV το πρόβλημα λύνεται χωρίς να επηρρεάζεται το φωτεινό μέρος της φωτογραφίας και αφήνοντας ουσιαστικά το φλας αόρατο.

 

_3GJ5905mp

 

Φλας, σαν κύριος φωτισμός

Στην περίπτωση που είμαστε σε σκιερό μέρος και η φυσική διαφορά φωτεινότητος δεν φτάνει για να διαχωρίσουμε το θέμα μας από το φόντο, δοκιμάζουμε την λύση της φωτογράφησης με το φλας σαν τον κύριο φωτισμό, χρησιμοποιούμε δε τέτοιες ρυθμίσεις ώστε το φλας να κυριαρχήσει απόλυτα από πλευράς έντασης φωτός πράγμα που μας επιτρέπει να “σκοτεινιάσουμε” το φόντο που μένει να φωτίζεται με τον πολύ πιό αδύναμο φυσικό φωτισμό. Φροντίζουμε ώστε το εύρος δράσης του φλας να μειωθεί όσο το δυνατόν βάζοντας διαχυτήρες, ανοίγοντας την γωνία κάλυψης όσο γίνεται, κλείνοντας το διάφραγμα μέχρι τα όρια της περίθλασης, ανεβάζοντας την ταχύτητα χρησιμοποιώντας το FP που μειώνει και άλλο την ένταση του φωτός κ.λ.π. Ο στόχος μας είναι να φωτιστεί το θέμα μας σωστά αλλά μόνον ελάχιστο φως να ξεφύγει προς τα πίσω. Εδώ τα πράγματα πάνε περισσότερο προς την “καταγραφική” φωτογραφία μιά και η αισθητική παράμετρος συνήθως δεν ικανοποιείται αρκετά.

Στην πεταλούδα που ακολουθεί, η απομόνωση του θέματός μας έχει επιτευχθεί απόλυτα αλλά λείπουν τα ζεστά χρώματα και η φωτογραφία έχει μιά “σκληρότητα”. Υπάρχουν τεχνικές και για αυτό, αλλά το θέμα μας είναι το ξεφοντάρισμα. Αν δείτε την φωτογραφία σε πλήρη ανάλυση θα προσέξετε ότι η λεπτομέρεια που έχει καταγραφεί είναι εξαιρετική, πράγμα που είναι και το πλεονέκτημα αυτής εδώ της προσέγγισης.

 

_3GJ5965mp

 

Χρώμα, σχήμα.. οι έσχατες λύσεις.

Η φύση βέβαια έχει τους δικούς της κανόνες και δεν έχει φτιαχτεί με φωτογραφικά κριτήρια. Ετσι, μπορεί να βρεθούμε μπροστά σε ενδιαφέροντα θέματα στα οποία όμως κανείς από τους τρόπους που περιγράψαμε δεν γίνεται να δουλέψει. Κλασσικές περιπτώσεις είναι φυτά που είναι πολύ χαμηλά, όπως τα μικροσκοπικά μπλε λουλουδάκια, οπότε είτε το έδαφος είτε η περιβάλλουσα πυκνή βλάστηση είναι πολύ κοντά στο κυρίως θέμα μας, φυτά που φύονται ανάμεσα σε άλλα και τέλος σπάνια φυτά όπου δεν έχουμε την δυνατότητα να επιλέξουμε φόντο, θα πρέπει να τα φωτογραφήσουμε εκεί που τα βρήκαμε, όπως η πανέμορφη ορχιδέα που βρήκαμε τις προάλλες στον Υμηττό. Σε αυτές τις περιπτώσεις δοκιμάζουμε να χρησιμοποιήσουμε για ξεφοντάρισμα όποιο χαρακτηριστικό του θέματός μας το διαφοροποιεί από το φόντο (π.χ. χρώμα στην πρώτη περίπτωση, χρώμα και σχήμα στην δεύτερη). Επιλέγουμε να πάμε όσο πιό κοντά γίνεται για να φλουτάρει το φόντο κατά το δυνατόν και φυσικά αν μπορούμε δοκιμάζουμε μήπως και βοηθήσει κάπως και το φλας. Και λέω “κάπως” γιατί σε τόσο κοντινή απόσταση από το φόντο είναι πολύ λίγα τα πράγματα που μπορούμε να κάνουμε.

 

_3GJ5910mp
Τα λουλουδάκια αυτά βρίσκονται σε βλαστούς που απέχουν μόλις εκατοστά από το έδαφος και το μόνο στοιχείο που τα διαφοροποιεί εύκολα είναι το μπλέ χρώμα τους.

Η ορχιδέα που δείχνουμε εδώ, φύεται μαζί με άλλες του είδους της, σε ένα κλειστό σχηματισμό ανάμεσα σε δεκάδες άλλα αγριόχορτα. Για να γίνουν τα πράγματα δυσκολώτερα, είναι ένα πολύ κοντό φυτό. Από όποια γωνία και να προσπαθήσει κάποιος να πάρει την φωτογραφία το σίγουρο είναι ότι θα έχει ένα φόντο με βλαστούς άλλων λουλουδιών. Σε πρώτη φάση αποφεύγουμε τις λήψεις που έχουν φόντο μέ έγχρωμα λουλούδια ή έντονα φωτεινές περιοχές και κάνουμε την λήψη μας βασιζόμενοι στο σχήμα του άνθους για να το ξεφοντάρουμε. Εννοείται ότι και εδώ προσπαθούμε να έχουμε μειωμένη ισχύ στην λάμψη του φλας αλλά η αποτελεσματικότητα του μέτρου δεν είναι ικανοποιητική.

 

_3GJ5954mp

 

Παραλλαγές στις βασικές λύσεις

Αυτές είναι οι βασικές επιλογές που έχουμε στην διάθεσή μας και παίζουν τον ρόλο των σημείων εκκίνησης. Στην φωτογραφία καμμία κατάσταση δεν μοιάζει με κάποια άλλη, συνεπώς χρειάζεται να προσαρμόζουμε την προσέγγιση που κάνουμε στις συγκεκριμένες συνθήκες που έχουμε μπροστά μας. Υπάρχουν δηλαδή και άλλοι τρόποι, καθώς και πάμπολλες βαριάντες σε αυτούς που αναφέραμε. Ο κάθε φωτογράφος ξεκινά με τα βασικά και σιγά – σιγά μαθαίνει να χρησιμοποιεί τον εξοπλισμό του κατά τον βέλτιστο τρόπο βελτιώνοντας την τεχνική του αλλά και βρίσκοντας δικά του “τρυκ” που δίνουν το κάτι διαφορετικό στις φωτογραφίες του. Στην συνέχεια δίνουμε και δύο φωτογραφικά παραδείγματα στα οποία οι λύσεις που επελέγησαν ήταν πιό πολύπλοκες από αυτές που αναφέραμε ήδη (βασιζόμενες όμως στις ίδιες αρχές). Από ό,τι παρατηρείτε το αποτέλεσμα είναι σαφώς καλύτερο και πιό φυσικό.

Η ορχιδεα της φωτογραφιας ειναι περιπου 30 εκ. υψους και το μεγεθος του λουλουδιου 1 εκ. Εδω εχουμε χρησιμοποιησει το φλας για να απομονωσουμε το φυτο. Το built-in της μηχανης (canon 7d) σαν master για fill-in και το 580 ΕΧ ΙΙ σαν slave αριστερα πανω, στο ρολο ηλιου, για φυσικο φωτισμο και σκιασεις. Τα δυο φλας εχουν ρυθμιστει σε manual mode και εχουν αναλογια μεταξυ τους 1:4. Ετσι διατηρουνται οι σκιες σα να υπηρχε φυσικο φως, αλλα ταυτοχρονα δεν ειναι πολυ σκληρες. Η αναλογια φωτισμου μπορει να μεταβληθει και με την αποσταση των φλας απο το αντικειμενο. Στενευοντας τη δεσμη στο εξωτερικο φλας (50mm) και επιλεγοντας καταλληλη γωνια φωτισμου, πετυχαινουμε το “μαυρισμα” του φοντου. Στη συγκεκριμενη τοποθετησαμε ενα υφασμα πισω απο το λουλουδι.

 

MGP7d-16042
Οι επομενες ειναι δειγματα οπισθιου φωτισμου με διαφορετικη αναλογια των δυο φλας. Στην πρωτη το built-in παιζει σημαντικο ρολο αφου θελουμε να καταγραφουν πληρως οι λεπτομερειες και ο χρωματισμος της αραχνης, ενω ο οπισθιος φωτισμος δινει μια εικονα διαφανειας και “εσωτερικου φωτισμου” στο εντομο.

 

MGP7d-03374
Στη δευτερη θελουμε να αποτυπωθουν εντονα οι μεγαλες δαγκανες της τετραγναθας, οποτε εχουμε μια κλασικη ακτινογραφια: ισχυρο πισω φλας ωστε οι μαλακοι ιστοι να φωτισουν, ενω η μικροτερη διαπερατοτητα του κελυφους στις δαγκανες επιτρεπει την λεπτομερη καταφραφη τους (σχημα-αρθρωσεις-δοντια).

 

MGP7d-16196

 

Για συγκριση παραθετουμε την ιδια με κλασικο φωτισμο.

 

MGP7d-16194

 

Ισορροπώντας μεταξύ επιστήμης,οικολογίας και φωτογραφίας.

Μιά πιο εξειδικευμένη περίπτωση (που εμπίπτει όμως στο ίδιο θέμα, της απομόνωσης δηλαδή του κυρίως θέματός μας από το φόντο) αποτελεί η φωτογράφιση αραχνών. Για την αναγνώριση του είδους ένα πλάνο που απαιτείται συνήθως είναι και το κάτω μέρος του οπισθοσώματος (για τις θηλυκές αράχνες). Η συνήθης πρακτική είναι η θανάτωση του εντόμου και φωτογράφισή του. Η δική μας εκδοχή προσπαθεί να συνδυάσει την επιστημονική καταγραφή με την επιβίωση του «θέματος» και την ταυτόχρονη λήψη (κατά το μέτρο του δυνατού γιατί πλέον αναφερόμαστε σε πολύ ειδική φωτογραφία) αισθητικά αποδεκτών φωτογραφιών.

Για τις αράχνες με αιωρούμενους ιστούς, το θέμα δεν τίθεται, φωτογραφίζονται πάνω στον ιστό τους. Για τις αράχνες εδάφους προτείνουμε την τοποθέτησή τους σε λεπτή γυάλινη πλάκα και φωτογράφιση κάτω από αυτή. Η χρήση φλας  γίνεται για την απομόνωση του θέματος από το φόντο. Δίνουμε 2 δυνατές περιπτώσεις φωτισμού:

Περίπτωση 1: Το φως πέφτει πάνω από το γυαλί με γωνία μεγαλύτερη της κρίσιμης. Αυτό σημαίνει οτι έχουμε ολική ανάκλαση του φωτός στην κάτω επιφάνεια της πλάκας και έτσι αποφεύγουμε την είσοδο φωτός στο φακό.  Η κοιλιά της αράχνης φωτίζεται απο ανάκλαση στο γυαλί.

 

image-1

 

Αν το φλας ειναι σχεδόν παράλληλο με τη επιφάνεια, το αποτέλεσμα είναι καλύτερο. Το πρόβλημα είναι ο μονόπλευρος έντονος φωτισμός (κάψιμο) απο τη μεριά του φλας. Παίζοντας με τη γωνία φωτισμού ή ακόμα και με 2 συμμετρικά φλας με λιγότερη ένταση δίνουν πολύ καλύτερο αποτέλεσμα

 

Με φωτισμό κατά το διακεκομένο βέλος  πέρνουμε «ακτινογραφία» + φωτισμό κοιλιάς  από την ανάκλαση στην πλακα.

 

MGP7d_16717

 

Ο τρόπος αυτός φωτισμού συνήθως δίνει πιο καλαίσθητες φωτογραφίες αλλά πρέπει να είμαστε σίγουροι οτι το ζητούμενο (η κοιλιά της αράχνης) έχει φωτιστεί επαρκώς.

 

Περίπτωση 2: Με σχετικά μεγάλη γωνία φωτισμού η ανακλόμενη δεν πέφτει στη μηχανή ενω η αράχνη φωτίζεται πολύ καλά

 

image-2

Και στις 2 τεχνικές το built in (αν εχει χρησιμοποιηθεί σαν master) ειναι προφανώς σκεπασμένο. Οι ιστοί που οι αράχνες αφήνουν πάνω στο γυαλί μέχρι να ακινητοποιηθούν μάλλον αναπόφευκτοι.

Με αυτή την παρουσίαση ελπίζουμε ότι δώσαμε κάποιες λύσεις στο πρόβλημα του «φόντου» που τείνει να μπλέκεται με το κυρίως θέμα μας στην μακροφωτογραφία, με αποτέλεσμα να επηρρεάζει αρνητικά την παρουσίαση του κυρίως θέματός μας. Δεν θεωρούμε ότι καλύψαμε όλες τις πιθανές καταστάσεις ούτε ότι δεν υπάρχουν και άλλες λύσεις εκτός από αυτές που παρουσιάζονται εδώ. Απλά πιστεύουμε ότι με αυτό το άρθρο δίνουμε ένα έναυσμα στους λάτρεις της μακροφωτογραφίας – και όχι μόνον – για να εξερευνήσουν το θέμα του «ξεφονταρίσματος» περισσότερο. Είναι προφανές ότι αν υπάρξουν άλλες προτάσεις πολύ ευχαρίστως να προστεθούν αργότερα στο άρθρο αυτό.

Μάχη Γούλα, Γιώργος Πάρχας, Μαρίνα Πάρχα, Νικόλας Πάρχας & Γεώργιος Ι. Ρεκλός