Άρθρο – Μακροφωτογραφία και Βάθος Πεδίου

Άρθρο – Μακροφωτογραφία και Βάθος Πεδίου

Εχουμε ήδη πει ότι ένας από τους εξαιρετικά περιοριστικούς παράγοντες στην μακροφωτογραφία είναι το βάθος πεδίου http://www.mchportal.com/photography-articles/know-how-know-why/620-macro-photography-getting-to-the-limits-of-any-system.html , εξαιτίας της πολύ μικρής απόστασης του θέματος από τον αισθητήρα. Εξαιτίας αυτής της παραδοχής είναι βασικό να ξέρουμε αν υπάρχουν τεχνικές, κατά την λήψη, που θα μας επιτρέψουν να έχουμε την καλύτερη δυνατή χρήση του βάθους πεδίου. Το επιζητούμενο αποτέλεσμα  είναι μιά όσο το δυνατόν πιό ευκρινής εικόνα στην οποία τα περισσότερα τμήματα του θέματός μας είναι εντός του βάθους πεδίου.

Υπάρχει ένας γενικός σχηματικός κανόνας που μπορεί να δώσει μιά «εικόνα» του βάθους πεδίου κατά την λήψη οπότε ο φωτογράφος, λαμβάνοντάς το υπόψη του, μπορεί να βελτιστοποιήσει την εικόνα που θα πάρει. Ο κανόνας αυτός είναι ο εξής :

Οταν τραβάς μάκρο, να φαντάζεσαι πάντα ότι έχεις στο θέμα που φωτογραφίζεις ένα φύλλο χαρτί που είναι παράλληλο με τον αισθητήρα σου και το οποίο έχει πάχος ανάλογο με το διάφραγμα που χρησιμοποιείς. Οσο γυρνάς την μηχανή σου προς οποιαδήποτε κατεύθυνση (επάνω – κάτω ή δεξιά – αριστερά) την ίδια κίνηση κάνει και το χαρτί μπροστά σου, και μόνον ότι πέφτει επάνω στο χαρτί θα είναι εστιασμένο. Αρα η πρώτη σου μέριμνα είναι το ΠΟΥ θα εστιάσεις και η δεύτερη να έχεις φέρει την μηχανή σου σε τέτοια θέση / γωνία ως προς το θέμα σου ώστε να είναι στο ίδιο επίπεδο όλα τα σημεία που σε ενδιαφέρουν

Αυτό ισχύει βέβαια γενικά στην φωτογραφία, αλλά στο μάκρο, επειδή το βάθος πεδίου είναι ελάχιστο, κάθε τι  που μπορεί να το κάνει να δουλέψει υπερ μας είναι σημαντικό. Υπάρχει η λύση της απομάκρυνσης από το θέμα οπότε μικραίνει μεν η επιτυγχανομενη μεγέθυνση ενώ συγχρόνως αυξάνεται το βάθος πεδίου. Η μικρώτερη μεγέθυνση όμως δεν είναι πάντοτε επιθυμητή, τουναντίον, αρκετές φορές οδηγεί σε «χάσιμο» του θέματος μέσα στο φόντο.

Η πρώτη επιλογή που έχουμε λοιπόν είναι να είμαστε σίγουροι ότι η θέση του αισθητήρα μας ως προς το αντικείμενο που θέλουμε να φωτογραφήσουμε είναι ακριβώς παράλληλη. Στα λόγια ακούγεται ωραίο αλλά επειδή είμαστε φωτογράφοι και οι εικόνες μας λένε πολύ περισσότερα από τις συμβουλές, είπαμε να κάνουμε μιά φωτογραφική παρουσίαση, ελπίζοντας οι εικόνες να καλύψουν τα κενά του κειμένου μας.

Καθήσαμε λοιπόν και κάναμε το εξής: Πήραμε 4 φωτογραφίες ένα συγκεκριμένο θέμα με τις ίδιες πάντα ρυθμίσεις, αλλάζοντας την γωνία λήψης από φωτογραφία σε φωτογραφία. Ενας άλλος φωτογράφος της ομάδας μας, έπαιρνε τον πρώτο κατά την ώρα της λήψης ώστε να φαίνεται η σχετική θέση του αισθητήρα αναφορικά με το θέμα, σε κάθε φωτογραφία. Με αυτόν τον τρόπο φαίνεται η επίδραση της γωνίας λήψης (και της συνακόλουθηςμετακίνησης της ζώνης εστίασης) στο αποτέλεσμα.

Στην πρώτη σειρά φωτογραφιών έχουμε το θέμα μας, που είναι το επάνω από τα δύο άσπρα λουλουδάκια και μάλιστα ο ύπερός του, το κίτρινο στο κέντρο του δηλαδή. Η εστίαση, σε όλες της φωτογραφίες είναι σε αυτό το σημείο και επειδή οι ρυθμίσεις στην μηχανή αλλά και η απόστασή μου από το θέμα είναι εν πολλοίς σταθερή, έχουμε ένα συγκεκριμένο βάθος πεδίου με το οποίο θα δουλέψουμε.

Στην πρώτη φωτογραφία το επίπεδο του αισθητήρα είναι λίγο κάτω από το επίπεδο του θέματός μας, οπότε, στο αποτέλεσμα, αφενός μεν ο ύπερος κρύβεται κάπως, αφετέρου μεγάλο μέρος του βάθους πεδίου ξοδεύεται στα πέταλα του λουλουδιού αντί για το εσωτερικό του “χωνιού” που φιλοξενεί τον ύπερο. Μιά άσκηση που μπορείτε να κάνετε ενώ διαβάζετε αυτό το άρθρο, που θα σας βοηθήσει να εξοικειωθείτε με την “χρήση” του φύλλου χαρτιού σαν “ένδειξη” του πού θα πέσει το βάθος πεδίου είναι βλέποντας το πού είναι ο φακός σε σχέση με το θέμα, να προβλέψετε πώς θα βγει η φωτογραφία του λουλουδιού.

Στην δεύτερη φωτογραφία, όπως φαίνεται από την φωτογραφία που δείχνει την λήψη της μακροφωτογραφίας, ο αισθητήρας έχει έρθει στο σωστό σημείο και είναι εντελώς παράλληλος με την επιφάνεια του “χωνιού” οπότε όλο το βάθος πεδίου χρησιμοποιείται για να πάρουμε λεπτομέρεια μέσα στο “χωνί” και, επειδή αυτό εκτείνεται προς τα πίσω, τα φύλλα έχουν πλέον πολύ λιγώτερη οξύτητα από ό,τι προηγουμένως.

Στην τρίτη φωτογραφία, το επίπεδο του αισθητήρα είναι λίγο πιό πάνω από το επίπεδο του θέματος συνεπώς έχουμε μιά μερική μόνο άποψη του ύπερου, ενώ το επίπεδο εστίασης είναι σαφές ότι έχει μετακινηθεί και αυτό, ερχόμενο παράλληλα με τα κάτω πέταλα. Εχουμε ήδη φύγει δηλαδή από το ιδεατό σημείο, το “χαρτί” που λέγαμε είναι σε λάθος επίπεδο.

Στην τέταρτη φωτογραφία έχουμε φύγει πολύ από το ιδανικό σημείο. Αν δεις το στόμιο του φακού που δείχνει το επίπεδο του αισθητήρα είναι φανερό ότι δεν είναι παράλληλος με το στόμιο του χωνιού, αντίθετα είναι σχεδόν κάθετος με αυτό. Πράγματι, η φωτογραφία το επιβεβαιώνει. Ο μεν ύπερος δεν είναι πλέον ορατός αλλά τα κάτω πέταλα, όντας παράλληλα με τον αισθητήρα, έχουν πέσει μέσα στην ζώνη του βάθους πεδίου και έχουν όλη την λεπτομέρεια. Αν μπορούσαμε να δούμε τον ύπερο, θα βλέπαμε ότι είναι εστιασμένος μόνον ο κεντρικός σωλήνας ενώ τα τριχίδια επάνω από αυτόν δεν είναι.

Είναι προφανές ότι ανάλογα με το στήσιμο της μηχανής μας προκύπτουν διαφορετικές φωτογραφίες κάτι που σημαίνει ότι θα πρέπει να δούμε πρώτα ποιά είναι η καλύτερη γωνία από την οποία φαίνεται αυτό που θέλουμε και μετά να στήσουμε την μηχανή μας με τέτοιο τρόπο ώστε αφενός μεν το θέμα μας να είναι ορατό και αφετέρου η ζώνη εστίασης να πέσει πάνω του.

Μιά και ασχολιόμασταν με αυτό το θέμα, βρέθηκε και μία πρώτης τάξεως ευκαιρία να το δούμε αυτό και στην καθημερινή πράξη και όχι σε ένα “στημένο” και μάλιστα ακίνητο θέμα, πάμε στα ελαφρώς πιό δύσκολα, δηλαδή τα ανεκτικά, σχετικά βραδυκίνητα έντομα. Εδώ έχουμε ένα έντομο που βρήκαμε για πρώτη φορά, το οποίο έχει κάτι πρωτότυπο.. Ενα λαιμό σαν της καμηλοπάρδαλης, τον οποίο ανεβοκατεβάζει συνέχεια, κάνοντας την ζωή κάθε φιλότιμου μακροφωτογράφου κόλαση. Και αυτό διότι στην μακροφωτογραφία (αλλά και την φωτογραφία ζώων γενικώτερα) ο πρωταρχικός στόχος είναι τα “εστιασμένα μάτια”. Ναι, αλλά τα μάτια είναι πάνω στο κεφάλι, και το κεφάλι πάνω στο λαιμό και ο λαιμός ανεβοκατεβαίνει, οπότε;

Εννοείται ότι και εδώ, το εστιακό μήκος του φακού είναι γνωστό (180mm), η απόσταση αντικειμένου – φακού είναι συγκεκριμένη, οι ρυθμίσεις συγκεκριμένες (f/11) συνεπώς και το βάθος πεδίου δεδομένο. Είμαστε στις χειρότερες δυνατές συνθήκες, δηλαδή στην ελάχιστη απόσταση εστίασης του φακού, επομένως δουλεύουμε σε μεγέθυνση 1:1. Το έντομο έχει ένα μήκος περίπου 2 εκατοστά, συνεπώς δεν υπάρχει περίπτωση να το καλύψουμε όλο όσον αφορά το εύρος του, μιά και το βάθος πεδίου που προκύπτει είναι 1,8 χιλιοστά (χιλιοστά, όχι εκατοστά) για διάφραγμα 11 και 2,6 χιλιοστά για διάφραγμα 16, ψίχουλα δηλαδή.

Πάμε λοιπόν.. με φωτογραφίες μεγάλης ανάλυσης για να φαίνονται και οι διαφορές.. Στην πρώτη, έχει σηκώσει το κεφάλι του, εμείς ακολουθούμε ευλαβικά τα μάτια του, οπότε έχουμε το κεφάλι καθαρό (με καλή λεπτομέρεια, χρώματα και όλα τα καλούδια) στο σώμα είμαστε ήδη οριακοί, και τα πόδια τα έχουμε χάσει.. Τζίφος δηλαδή..

 

_3GJ4977mp

 

Στην δεύτερη, του κάνουμε κυκλωτική κίνηση και πάμε από μπροστά. Και πάλι ευλαβικά στα μάτια, το κεφάλι βγαίνει πεντακάθαρο, καλή λεπτομέρεια, και εκεί τελειώνουν όλα. Ηδη, από τον σβέρκο και μετά, το υπόλοιπο έντομο είναι φλουταρισμένο και χάνεται γλυκά στο άπειρο. Εδώ να πούμε κάτι: Αν αυτή η λήψη είναι η ζητούμενη, δεν έχουμε καμμία αντίρρηση, μπράβο στον φωτογράφο. Αλλά και πάλι θα πρέπει να ξέρει πώς πρέπει να χρησιμοποιήσει τον φακό του για να την πάρει. Ούτως ή άλλως όμως, στην μακροφωτογραφία, πάντα μας ενδιαφέρει και μιά καλη φωτογραφία όλου του εντόμου και, μέχρι στιγμής, δεν έχουμε πετύχει και σπουδαία πράγματα ως προς αυτό. Είναι μάλιστα προφανές ότι αυτή η γωνία λήψης δεν πρόκειται ποτέ να μας δώσει όλο το έντομο καθαρό μιά που, για να βγάλουμε βάθος πεδίου 20 χιλιοστά (όσο το μήκος του εντόμου δηλαδή) θα χρειαζόμασταν ένα διάφραγμα πάνω από 250..

 

_3GJ4978mp

 

Δοκιμάζουμε για άλλη μιά φορά από επάνω, και αυτή τη φορά παίρνουμε το ακριβώς αντίθετο από την πρώτη μας φωτογραφία. Τώρα το έντομο έχει σκύψει το κεφάλι του, εμείς, είπαμε, κολλημένοι στα μάτια του, οπότε παίρνουμε όμορφα τα πόδια του αυτή τη φορά και χάνουμε τελείως το σώμα του. Το επίπεδο εστίασης δηλαδή περνάει κάτω από το σώμα του και παίρνει ένα τμήμα των ποδιών, παράλληλο με τον αισθητήρα. Εδώ, αν προσέξει κανείς τα πόδια, μπορεί να δει το βάθος πεδίου, ξεκινάει από το πρώτο γόνατο και φτάνει μέχρι την επόμενη κλείδωση, δηλαδή έχουμε βάθος πεδίου περίπου μία άρθωση..

 

_3GJ4984mp

 

Είναι προφανές λοιπόν ότι από μπροστά δεν γίνεται δουλειά. Από πάνω, επειδή κουνάει το κεφάλι του επάνω κάτω, επίσης δεν μπορεί να γίνει δουλειά εκτός αν καταφέρουμε να το πάρουμε την στιγμή ακριβώς που έχει το κεφάλι του οριζόντιο, για να βγει και το σώμα και η αρχή των ποδιών. Ομως, παρατηρούμε ότι το διαβολικό αυτό έντομο, δεν έχει πάχος (εύρος, φάρδος) στο σώμα του. Ναι μεν έχει τα φτερά, αλλά το καθεαυτό σώμα του είναι πολύ λεπτό, ίσως μάλιστα να πέφτει και σε εκείνα εκεί τα 2,6 χιλιοστά βάθους πεδίου που έχουμε όλα – όλα σε f/16. Αρα; Αρα λοιπόν, βάζουμε το f/16 και φέρνουμε τον αισθητήρα παράλληλο με το πλάϊ του σώματος και παίρνουμε την τελευταία φωτογραφία, που είναι αυτό που τελικά κυνηγούσαμε τόση ώρα. Επειδή μάλιστα τα πόδια του έχουν μιά ελαφρά κλίση προς το μέρος μας, δίνουμε και εμείς μιά πολύ ελαφριά κλίση ώστα να τα φέρουμε παράλληλα με τον αισθητήρα μας..

 

_3GJ4990mp

 

Να προσθεσουμε και μια ακομα τεχνικη στη macroφωτογραφιση που δεν χρησιμοποιείται μεν συχνά αλλά, όσον αφορά τον χειρισμό το της ζώνης εστίασης μπορεί να δώσει εξαιρετικά ή και απρόσμενα αποτελέσματα: Η χρηση των αρχιτεκτονικων φακων ειδικα για τη ληψη επιπεδου θεματος . Στην πρωτη φωτογραφια ένα μέλος της ομάδας μας χρησιμοποιεί ένα τέτοιο φακό για να πάρει ένα νερόφιδο. Ο φακος ειναι ο 24mm f/2.8  pc-e της ΝΙΚΟΝ, μηχανη η Nikon D80, το τρίποδο Benro με κεντρική κολώνα που μπορεί να σταθεροποιηθεί υπό διαφορετικές γωνίες – κάτι εξαιρετικά χρήσιμο στην μακροφωτογραφία. Για φλας βαλαμε το 580 EX II της Canon για να εχουμε το εύρος των 14mm και τον διαχυτήρα. Αν υπαρχει και δευτερο ατομο, το φλας (εφοσον χρειαζεται) μπορει να βγει απο τη μηχανη για αλλαγη της γωνιας φωτισμου.

 

MGP5d-20679

 

Το αποτέλεσμα (όπως φαίνεται και στις δύο φωτογραφίες που ακολουθούν) είναι ένα πλήρως εστιασμένο θέμα, σε όλο το μήκος του σώματός του, πράγμα που θα ήταν αδύνατον με ένα κανονικό μάκρο φακό.

 

NGP-D80-07778-2-copy

NGP-D80-07791-2-copy

 

Τέτοιοι φακοί έχουν βέλτιστη εφαρμογή σε φωτογραφία close up όπου το θέμα είναι αρκετά μεγάλο ώστε να γεμίσει το καρρέ μας ακόμη και από κάποια απόσταση.

Πρεπει να τονισουμε οτι το φιδακι ειναι νεροφιδο (μη δηλητηριωδες). Αν καποιος ΔΕΝ ειναι σιγουρος οτι το ειδος που θελει να φωτογραφισει δεν ειναι δηλητηριωδες, δεν πρεπει να επιχειρησει να πλησιασει τοσο.

Θα πρέπει να σημειωθεί ότι, εφόσον υπάρχει δυνατότητα επιλογής φακού για μια φωτογραφιση macro ιδανικα θα πρεπει να ξεκιναει με την επιλογη του ίδιου του θεματος. Ενω συχνα το βαθος πεδιου ειναι ο κυριαρχος περιοριστικος παραγοντας δεν πρεπει να παρασυρομαστε απο την ” μανια ” να ειναι ολα εστιασμενα . Οι δυο επομενες φωτογραφιες ειναι τραβηγμενες με τον Νikkor 24 pc-e (η πρώτη), και Tamron 180mm macro (η δεύτερη) σε διαφραγμα f/8 και ταχυτητα 1/3 sec και αποτελουν ενα ακραιο παραδειγμα της διαφορας που μπορει να κανει το εστιακο μηκος .

 

 

Ειναι προφανες οτι παροτι εχουμε το ιδιο καρε η διαφορα στο βαθος πεδιου ειναι τεραστια ειδικα στο πανω δεξια φυλλο που ηταν και το σημειο εστιασης . Το φυλλο αυτο εχει βγει πολυ πιο καθαρο , και αρα πιο ομορφο οπτικα στην πρώτη φωτογραφία με τον ευρυγώνιο, ομως αντιστοιχα με τα 180mm εχουμε ενα πολυ πιο ομοιογενες και κατα συνεπεια ευχαριστο οπτικα φοντο , ειδικα πηγαινοντας προς τη ριζα του φυτου .

 

Με αλλα λογια , αν το θεμα της φωτογραφιας ειναι απομακρυσμενο απο το περιβαλλον γυρω του (φοντο) τοτε ενας φακος πιο ευρυγωνιος ειναι ισως πιο ενδεδειγμενος, ενω αντιθετα , ενα λουλουδι για παραδειγμα που ειναι πολυ κοντα στο εδαφος θα βγει πιο ομορφο με ενα tele macro . Τελος δεν πρεπει να ξεχναμε πως οι ευρυγωνιοι φακοι δεν αποτελουν πανακεια οσο αφορα το βαθος πεδιου , καθοτι απαιτειται πολυ μεγαλη εγγυτητα του φακου ως προς το θεμα γεγονος που δυσκολευει πολυ την φωτογραφιση της πανιδας , και ειδικα της ιπταμενης .

Μάχη Γούλα, Γιώργος Πάρχας, Μαρίνα Πάρχα, Νικόλας Πάρχας & Γεώργιος Ι. Ρεκλός